MEHMET Rıfat Evyap’ın temellerini Erzurum’da attığı Evyap Sabun’un ikinci kuşak patronlarından Fikret Evyap, 1942 yılında İstanbul’a taşınırlarken İngiltere’nin Liverpool kentindeki bir sabun üreticisini örnek alarak hayal kurdu:
- Bir gün deniz kıyısında sabun fabrikası kurmalıyız.
Evyap grubu ve ailesi, 1942 yılında İstanbul’a taşınmaları sonrasındaki ikinci büyük önemli olayı, 1970’li yıllardaki ekonomik ve siyasi çalkantı döneminde yaşadı. O dönemde bazı rakipleri sermayelerini yurt dışına transfer ederken Evyap Ailesi, Silahtarağa’dan Ayazağa’ya taşınmak üzere yeni fabrikanın betonunu döküyordu.
Fikret Evyap ve Fethi Evyap, Ayazağa’daki yatırım döneminde tırmanan sağ-sol çatışmaları döneminde aralarında şöyle konuşuyordu:
- Ola ki komünistler gelirse kendi fabrikamızda usta başı olur yine sabun dökmeyi sürdürürüz.
12 Eylül 1980 askeri darbesi, tırmanan çatışmaları bıçak gibi kesince iş dünyası, sanayiciler rahat nefes alıp işlerine odaklandı.
İran-Irak Savaşı, Evyap için önemli dönüm noktalarından birini yaşattı. İran Hükümeti, ülke dışından sabun alımı için ihale açtı. İhaleye kabul için Müslüman ülkelerden sabun üreticileri tarandı. Türkiye’den Evyap, İran’ın açtığı ihalede “helal” ürünleriyle öne çıktı.
Sabun üretimi o dönemde tümüyle hayvansal donmuş yağlara dayalıydı. Üretimde hammadde olarak kullanılan hayvansal yağların “helal” durumu Müslüman ülkeler için önemliydi.
Evyap, İran’ın sabun ihalesini kazanınca karşılarına akreditif açma sorunu çıktı. 8 milyon dolarlık akreditifin açılması süre şartına bağlıydı ve çözmeleri zor görünüyordu.
Fikret-Fethi Evyap kardeşler, sorunu çözmek için MESS Başkanlığı döneminden tanıdıkları Turgut Özal’a durumu anlatmak, işi hızlandırmak üzere yardım istemek için harekete geçti. Ortak dostları Zeki Aytaç’la birlikte Cuma namazı kılıp, Turgut Özal’ın İstanbul Yeniköy’deki evinin yolunu tuttular.
Özal, Evyap kardeşleri dinledi, adresi gösterdi:
- Bu işi çözmede size Adnan Kahveci yardımcı olur…
Evyap’ın İran’a ihracatı, Özal’ın yönlendirmesi, Kahveci’nin dokunuşuyla hızlandı. Evyap kardeşler, İran’a ihracattan kazandıkları tüm parayı Ayazağa’daki fabrikaya yatırımda kullandı. Makinalar ithal ediliyor, Fethi Evyap gece-gündüz fabrikada kalıp makinaların montajıyla ilgileniyordu.
Özal, o dönemde Fikret Evyap’la her karşılaştığında soruyordu:
- İran işini ne yaptınız?
İran’a ihracat, Evyap’ın Ayazağa’daki fabrikasının kapasitesini ikiye katlamasını sağlamıştı. Fabrika, zamanla Avrupa’nın en büyük sabun fabrikası olmuştu.
Evyap için sonraki yıllarda bir dönüm noktası da Sovyetler Birliği’nin Ukrayna için sabun alımında yaşandı. Ukraynalı madenciler direnişe geçmiş, 10 koşul ortaya koymuştu. Bu koşullardan biri de sabun ve deterjan ihtiyacının giderilmesiydi.
Dönemin Sovyetler Birliği Başkanı Gorbaçov, madencilerin talebinin karşılanması talimatı verince Evyap açılan ihaleye girdi ve kazandı.
Evyap Ailesi, şirketin yönetim ekibine şu mesajı verdi:
- Ukraynalı madencilere en kaliteli sabunu gönderelim.
Ukraynalı madencilere elma, limon, lavanta kokulu sabunlar gönderildi. Evyap’a Ukraynalı madencilerin direnişiyle açılan kapı, 1998 Rusya krizine kadar ihracatın sürmesini sağladı. Evyap’ın 1992’de 17 milyon dolar olan ihracatı, 1997’de 130 milyon doları buldu. Üstelik eksi vadeyle ihracat gerçekleşti.
Evyap kardeşler, ihracatta zirve yaptıkları dönemde Tuzla’da şu andaki fabrikalarının bulunduğu araziyi satın aldı. Fikret Evyap, o arazinin alımı öncesi deniz kenarı planını gündeme getirdi. Kocaeli’nin Körfez İlçesi’nde Kirazlıyalı’da söz konusu arazi de satın alındı.
Fikret Evyap, Kirazlıyalı’daki arazinin alındığı günlerde Reysaş’ın patronu Durmuş Döven’le karşılaştı. Döven’e Kirazlıyalı’daki deniz kıyısındaki araziyi sabun fabrikası için aldıklarını anlattı. Lojistik sektöründeki faaliyetlerinde Türkiye’deki liman ihtiyacını yakından bilen Döven, Fikret Evyap’la aklından geçeni paylaştı:
- Fikret Bey, deniz kenarına sabun fabrikası yapmak cinayet gibi olur. Siz en iyisi orada liman yatırımı yapın.
Evyap Grubu’nun bu öyküsünü Evyap Holding İcra Kurulu Başkanı Mehmed Evyap’ın davetiyle gittiğim Singapur-Malezya-Endonezya fabrika turu sırasında dinledim. Mehmed Evyap, bu öyküyü anlatıp ekledi:
- Durmuş Bey’in (Döven) uyarısı üzerine babam durumu amcam Fethi Evyap’a anlatıyor. Kirazlıyalı’daki liman yatırımına ilk adım o vesileyle atılıyor. Bugünkü ana işlerimizden biri olan limancılık öyle gündeme geliyor. Şimdi limanda DP World’le ortağız.
Evyap Grubu, zamanla Ayazağa’daki Avrupa’nın en büyük sabun tesisi olan fabrikayı Tuzla’ya taşıdı. 2012 yılında Malezya’nın Jahor kentinde palm yağı işlemeye dayalı oleo kimyasal tesisini kurdu. Orada 250 milyon dolarlık yatırımla 530 milyon dolarlık ciroyu yakaladı.
Oleo kimyasallarda dünyada ilk 10’a giren Evyap, 130 milyon dolarlık yeni yatırımla Medan’a (Endonezya) da yöneldi. Medan’da Nisan 2026’da devreye girecek tesisle 7’nci sıraya yükselmesi gündeme geldi…
99 yıl önce Erzurum’da temelleri atılan Evyap Grubu, global şirket yolculuğunda da önemli mesafe almış oldu…
İyi ve sağlıklı yıllar diliyorum…
Amcam fabrikaya
Makineye aşık, Ayazağa’yı
Bırakırken çok zorlandı
EVYAP Holding İcra Kurulu Başkanı Mehmed Evyap, Singapur-Malezya-Endonezya fabrika turu sırasındaki sohbetimizde babası rahmetli Fikret Evyap’ın şu yönünü anlattı:
- Babam sabuna aşıktı. Başucunda sabunla uyurdu…
Amcası, Evyap Holding Yönetim Kurulu Başkanı Fethi Evyap’ın fabrika-makine tutkusu üzerinde durdu:
- Amcam da makinelere aşıktır. Makinelerin tasarımında tavsiyeleriyle yön gösterici olmuştur. Fabrikadaki montajında hep başında durmuştur. Arızalarda bizzat müdahale ettiği çok olmuştur.
Şimdi Vadi İstanbul’un bulunduğu yerdeki fabrikadan ayırılışlarını anımsadı:
- Amcam Ayazağa’daki fabrikayı bırakmakta çok zorlandı. Çok zor ikna oldu…