Avrasya Tüneli, Asya ve Avrupa kıtalarını deniz tabanının altından birleştiren çift katlı ilk ve tek karayolu tünelidir.

YAPI Merkezi ve Avrasya Tüneli Yönetim Kurulu Başkanı Başar Arıoğlu’nun davetiyle Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun (UNICE) bu yıl Barcelona’da (İspanya) düzenlediği “10. Uluslararası Kamu-Özel İşbirliği Forumu”ndayız.

Başar Arıoğlu’nun “Liderlik Diyalogu”, Avrasya Tüneli İşletme Direktörü Murat Gücüyener’in “KÖİ Projelerinin Toplum Üzerindeki Dönüştürücü Etkisi” başlıklı bölümlerindeki konuşmaları sonrası sohbet ediyoruz. Avrasya Tüneli ekibinden CFO Sidem Yavrucu Demircan ile Kurumsal İlişkiler Kıdemli Direktörü Ceren Alaca Bayındır da sohbete katılıyor.

Başar Arıoğlu’na Avrasya Tüneli’nden geçen araç sayısının “garanti düzeyi”ni geçip geçmediğini, Hazine desteğinin “sıfırlanıp sıfırlanmadığını” sorduk. Murat Gücüyener ve Ceren Alıcı Bayındır’ın derlediği verileri paylaşmadan önce Avrasya Tüneli’nin teknik bilgilerini anımsattı:

· Avrasya Tüneli, Asya ve Avrupa kıtalarını deniz tabanının altından birleştiren çift katlı ilk ve tek karayolu tünelidir.

· Tünelin en derin noktası deniz seviyesinin 106.4 metre altında olan 3.4 kilometrelik Boğaz geçiş etabı, proje için özel olarak üretilen tünel açma makinesi, “TBM” kullanılarak tamamlandı.

Finansman bilgilerine geçti:

- Toplam yatırım bedeli 1 milyar 245 milyon dolar olan Avrasya Tüneli için 10 farklı finans kuruluşundan 960 milyon dolarlık yabancı yatırım sağlandı.

Sağlanan kredinin vadesinin altını özellikle çizdi:

- Avrasya Tüneli, Türkiye’deki altyapı yatırımları arasında en uzun vadeye sahip (18 yıl), tamamı dış kredi ile temin edlimiş bir finansman paketi ile hayata geçti.

Avrasya Tüneli’nin makro ekonomiye katkısıyla ilgili hesaplamalar üzerinde durdu:

- Proje, yüzde 95’I Türk olmak üzere toplam 700 mühendis ve 12 binden fazla kişinin “14 milyon adam/saat” çalışmasıyla bitirildi.

2021 yılında hazırlanan “Ekonomik Etki ve Harcama Getirisi Analizi” raporuna işaret etti:

- Rapora göre, Avrasya Tüneli KÖİ (kamu-özel işbirliği) modeli ile yapılarak, geleneksel yönteme oranla 789 milyon dolar (yüzde 30 oranında) tasarruf sağlandı.

Tünelin 2016-2041 döneminde sağlayacağı kamu tasarrufunun 8.6 milyar doları bulacağı, istihdama katkısının da 53 bin 734 kişi olacağı hesabını ortaya koyup, trafikte kaybedilen zamanın altını çizdi:

- “INRIX” şirketinin yayınladığı “2024 Yılı Küresel Trafik Puan Tablosu”na göre, İstanbul “trafikte kaybedilen zaman” bakımından dünyada birinci sıraya yükselmiş bulunuyor. Trafikteki zaman kaybı 17 milyon insan için “toplumsal sorun” haline geldiği anlaşılıyor.

2025 yılı için yapılan analizlere göre Avrasya Tüneli’ni kullananların günlük 78 dakika zaman tasarrufu sağladıklarını irdeledi:

- Tünel, 2025 yılında 39 milyon saat zaman tasarrufu, 43 bin ton yakıt tasarrufu, 98 milyon araç-km azalması ile kaza maliyeti tasarrufu ve 24 bin ton emisyon azalımı ile ülke ekonomisine 595 milyon dolar katkı sağlandı.

Aynı yöntemle 9 yıllık katkıyı hesapladı:

- Tünel 9 yılda 250 milyon saat zaman tasarrufu, 304 bin ton yakıt tasarrufu, 139 bin ton emisyon azalımı, 687 milyon araç-km azalması ile oluşan kaza maliyeti tasarrufu sonucunda ülke ekonomisine 2.6 milyar dolarlık katkı yapmış oldu.

Trafik bilgileri ve garanti ödemelerini paylaştı:

· Avrasya Tüneli, 22 Aralık 2016’da hizmete girdi. Açıldığı günden beri geçen araç sayısı 187 milyonu buldu. Boğaz geçişlerinde tünelin payı yüzde 14’e çıktı.

· 2026 yılı ilk 3 ay ortalaması 75 bin 498 araç ile geçen yılın 3 ay ortalamasının yüzde 5 üzerinde seyretti. Yani, 2026 yılındaki günlük minimum trafik garantisi olan 71 bin 638 aracın yüzde 5 üzerine çıkılmış oldu.

· 22 Aralık 2016’dan bu yana gözlemlenen maksimum günlük trafik rekoru 94 bin 459 araçla kırıldı. Ekim 2025’te ise 82 bin 416 araçla maksimum ortalama trafik gözlemlendi.

· Avrasya Tüneli trafiği 2023 yılı son çeyreğinden itibaren “minimum trafik garantisi”nin üzerinde seyrediyor. 2041 yılında devrine dek garanti ödemesi beklenmiyor.

· Açılışından itibaren 7 yıllık olgunlaşma döneminde toplam 248 milyon dolar garanti ödemesi gerçekleşti. Bu tutar, 1.3 milyar dolar olan toplam yatırımın yüzde 20’si düzeyinde kaldı.

Türkiye’de karayolu projelerinde ilk defa “gelir paylaşımı” modeli uygulandığına değindi:

· Bu modele göre işletme yıllık minimum trafik garantisine ulaştıktan sonar kamu elde edilen garanti üzeri gelirden yüzde 30 pay alıyor. Bu mekanizma 2023 yılı son çeyreğinden itibaren devreye girdi.

· Kamu, sözleşme süresinin dolacağı 2041 sonrasında ise hiçbir borcu olmayan, bakımları yapılmış ve işler vaziyetteki tüneli devralacak, tüm gelirin sahibi olacak.

· 2026 yılında İdare tarafından kullanıcılara sözleşmedeki geçiş ücretinin yüzde 83’ü uygulanıyor. Geriye kalan yüzde 17’yi İdare karşılıyor. Garanti üzeri geçen araçlar üzerinden kamu ile gelir paylaşımı yapılıyor. İdareye yüzde 2 ödeniyor.

· Böylelikle İdare tarafından sübvanse edilen kısım yüzde 15’e iniyor. Önümüzdeki yıllarda bu bedelin de “sıfırlanacağı” öngörülüyor.

Başar Arıoğlu, her sohbetimizde Avrasya Tüneli’nin “En başarılı KÖİ projesi” olarak anlatıyor…

2023’ün son çeyreğinden itibaren geçen araç sayısının garanti miktarını aşmış olması, 2026’da yakalanan düzey, Avrasya Tüneli’nin başarısını ortaya koyuyor.

2022’den itibaren ‘Karbon Nötr’ hedefine ulaştık

YAPI Merkezi ve Avrasya Tüneli Yönetim Kurulu Başkanı Başar Arıoğlu, tünelde karşılaşılan sorunlara müdahale süresini 1 dakika 48 saniyeye indirdiklerini belirtip, aydınlatma tarafına dikkat çekti:

- Türkiye’de ilk kez Avrasya Tüneli’nde kullanılan “LED aydınlatma çözümü”ne ek olarak Haziran 2020’den itibaren devreye alınan “Hız Düzenleyici Aydınlatma Sistemi” (Pacemaker) ile araçların hızlarının sabitlenmesi sağlandı.

Bununla ulaşılan sonucu paylaştı:

- “Hız sabitleyici uygulama” bir yılın sonunda en derin noktada ani hız değişimlerini yüzde 69 azalttı. Trafik verimliliğinin yüzde 8.5 artış gösterdiği uygulama alanında hiç trafik kazası gerçekleşmedi. Trafik sıkışıklığı da yüzde 53 azaldı.

Egzoz gazlarının yüzde 12’ye varan oranda azalmasının sağlandığının altını çizdi:

- Avrasya Tüneli işletme ve bakım binası yüzde 35 su tasarrufu, yüzde 22 enerji tasarrufu sağlıyor, yüzde 50 geri dönüşümlü malzeme kullanıyor. Tünel aydınlatmasında kullanılan LED armatürler ile yüzde 60 enerji tasarrufu sağlanıyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan “sıfır atık” belgesi aldıklarını kaydetti:

- 2021 yılından beri elektrik tüketimi yüzde 100 yenilenebilir kaynaklardan karşılanıyor. 2022 yılı itibariyle de “Karbon nötr” hedefine ulaştık.